Boomkikker in Kiewit: wat aanhoudende droogte de soort aandoet

In april en mei trok ik ‘s avonds met enkele vrijwilligers naar de Boomkikkerpoel in natuurgebied Kiewit om roepende boomkikkers te tellen. In 2024 telden we er een drietal, maar in 2025 bleef het daar compleet stil. Dit jaar hebben we daar een handvol mannetjes horen roepen – weer niet veel, maar het gaf toch een sprankje hoop.

De aantallen blijven al enkele jaren laag, ondanks het aangepaste natuurbeheer dat we net voor deze soort hebben doorgevoerd. De droogte zal de populatie geen goed gedaan hebben. Vorig jaar was de poel al begin juni volledig droog.

Met het nattere voorjaar van 2026, had ik iets meer hoop. Begin juli trok ik samen met mijn zoon naar de poel om larven te tellen. We vonden er jammer genoeg maar één. Het is uiteraard maar een steekproef, geen volledige telling, maar we hadden toch stiekem op meer gehoopt. Het waterpeil was intussen al fors gezakt, en ik hield mijn hart vast of er wel voldoende water zou blijven staan tot de larven volgroeid waren. Ondertussen staat de poel alweer verschillende weken volledig droog.

Een boomkikkerpopulatie met weinig marge

De boomkikker is geen soort die zich veel opeenvolgende slechte jaren kan permitteren. Het is een dier met een kort leven – 3 tot 5 jaar – en dus met maar een handvol kansen om zich voort te planten. Elke poel die te vroeg droogvalt, is een voortplantingsseizoen dat mislukt.

Er komt nog iets bij: als het water in een poel te snel zakt, voelen de larven als het ware de druk en gaan ze sneller veranderen in een volwassen dier, om nog net op tijd het land op te kunnen voordat alles droog staat. Dat klinkt op het eerste gezicht slim, maar het heeft een prijs. Larven die overhaast moeten metamorfoseren, zijn kleiner en zwakker dan larven die de tijd krijgen om volledig uit te groeien. Ze kruipen het land op als kwetsbare, ondermaatse kikkertjes, met veel minder reserves en een veel kleinere kans om de winter of het volgende jaar te overleven.

Door de aanhoudende droogte vallen de poelen in Kiewit steeds vroeger en steeds vaker droog, nog voor de kikkervisjes zijn uitgegroeid tot volwaardige kikkers. Het resultaat is dat je nog wel volwassen dieren kan aantreffen – op papier bestaat zo’n populatie nog wel. Maar er komt geen of amper nog succesvolle voortplanting voor. De stilte tijdens de monitoring vorig jaar en die ene eenzame larve zijn voor mij meer dan een eenmalige tegenvaller. Het is een waarschuwing die wijst op een fundamenteel probleem.

Natuurbeheer kost geld, niet beheren ook

Om een soort als de boomkikker alle kansen te geven, is er beheer nodig: voldoende en verbonden poelen, natuurlijke verbindingen en schuilplaatsen in het landschap, ruimte voor water om vast te houden in plaats van het meteen af te voeren. Dat beheer kost geld, en overheidsbudgetten zijn niet oneindig.

Het gaat hierbij om echter om het waaraan je prioriteit geeft wat betreft de urgentie in de besteding van overheidsmiddelen. Het gaat om een meer toekomstgericht beleid.

Een politiek keuzeprobleem

Willen we opnieuw investeren in de zoveelste fietsostrade om het fietstoerisme een duwtje te geven, of kiezen we voor natuurverbindingen die het overleven van soorten zoals de boomkikker mogelijk maken? Willen we het centrum van Hasselt blijven inrichten als een massieve stenen massa die ’s avonds na een hete zomerdag nog uren blijft nagloeien, of durven we, zoals Genk al deed, écht kiezen voor verkoeling met water en groen?

Dit zijn politieke keuzes, met een prijs, en met een directe impact op wat overleeft en wat verdwijnt. Eerlijk gezegd, ik weet niet wat er nog meer moet gebeuren vooraleer politici meer klimaatactie ondernemen. Er is intussen al zoveel over in het nieuws geweest, en toch verandert er te weinig, en te traag.

Terug naar af?

De boomkikker is maar één van de soorten die wegkwijnen bij deze droogte. De impact van de droogte in natuurgebied Kiewit was, voor zover ik weet, nog nooit zo zichtbaar. Enkel andere voorbeelden:

• Beuk: een boomsoort die we waarschijnlijk op termijn zullen verliezen in Kiewit.
• Berk: bijna alle berken in Kiewit zijn verdroogd. Na de vorige droge jaren zijn vele berken afgestorven en nadien omgewaaid.
• Dagvlinders: de aantallen bij onze vlindermonitoring lagen nog nooit zo laag. Van verdroogde planten kunnen vlinderrupsen niet eten. Volgend jaar verwacht ik dus een nog grotere daling.

De terugkeer van de boomkikker in onze regio is zo’n succesverhaal geweest – een soort die we eind jaren ‘90 bijna kwijt waren en die dankzij jarenlange inzet weer voet aan de grond kreeg. Gaan we nu terug naar af? Ik hoop van niet … maar dan moet er dringend meer gebeuren.

Tekst en foto’s: Bert Carremans – Conservator Natuurgebied Kiewit